Vragen.nl

Antwoord #1

Wist je eigenlijk dat Sinterklaas een vrouw had? Waarschijnlijk niet, hé? Sinterklaas, hoewel een kindervriend, is celibatair, en ze noemen hem ‘kapoentje’. Maar hij had een vrouw, en op de gekste plekken steekt ze iedere keer de kop op. Af en toe zelfs als de vrouw van Sinterklaas! En dan noemen ze haar Sint Berb, de Heilige Barbara, ofwel de Barbaarse! Zo hardnekkig volhardt het volk in de tradities. Het is op het eerste gezicht eigenlijk een beetje onlogisch. Maar de katholieke kerk heeft de heilige Barbara kenmerken gegeven die best wel aansluiten bij de symboliek die Sinterklaas vertegenwoordigt, althans, voor wie zich dat nog kon herinneren. Maar als we nog verder terug gaan in de tijd, blijkt dat deze heilige eigenlijk nog helemaal niet zo gek is gekozen als vrouw van de sint. Maar wie is dan Sint Barbara? Wat doet zij voor ons, en wat betekent haar naam? We gaan het stapje voor stapje bekijken.

De eerste verklaring dat juist Sinte Barbara met Sinterklaas wordt geassocieerd, is dat haar kalenderdag vier december is. Vroeger begon de dag al ‘s avonds, dus de dag van de heilige Barbara begon op de avond van 4 december, en eindigde op vijf december tegen de avond, de dag waarop wij Sinterklaas vieren. Dat verklaart trouwens ook meteen het gekibbel tussen mensen die het er niet over eens kunnen worden of Sinterklaas nou op vijf of zes december moet worden gevierd. Wanneer hij dus echt jarig is, zoals het liedje zegt. Ze hebben eigenlijk allebei een beetje gelijk. Volgens onze dagindeling is Sinterklaas jarig op zes december, maar vijf december, dus de avond van tevoren, is sinterklaasavond, dus pakjesavond! Vroeger zou zes december pas ‘s avonds beginnen, dus dan zouden de vijfdecemberaanhangers helemaal gelijk hebben. Maar ja, dat zou dan ook logisch zijn, dus dan bestond er ook geen discussie.

De heilige Barbara, met in haar hand een lamp, en op de achtergrond haar toren.Volgens de christelijke legende werd Barbara in het Turkse Nikomedia (het tegenwoordige Izmit) of in het Libanese Heliopolis (tegenwoordig Ba’labak of Ba’albek) geboren. Hier werd zij door haar vader Dioscorus in een toren opgesloten. Hij wilde de vele vrijers ontmoedigen die naar haar hand dongen vanwege haar geroemde schoonheid, geleerdheid en zuivere inzicht. Dat is al heel herkenbaar voor wie inmiddels meer weet over de oorsprong van het sinterklaasfeest. In moderne woorden gezegd was het was een liefdesfeest voor jongeren, die elkaar probeerden te versieren. Een van de geschenken die zij elkaar gaven was een koek die een vrijer voorstelde. De koeken droegen soms zelfs de naam van Freija en Freijr. Hoe dan ook, Barbara bekeerde zich tot het christendom. Ook werd wel gezegd dat ze in de toren werd opgesloten omdat haar vader haar christenvrienden uit haar buurt wilde houden. Barbara was namelijk geïnteresseerd geraakt in het christendom omdat ze er vanwege de wrede vervolgingen over had gehoord. Haar vader liet een toren bouwen met twee vensters, maar zij liet er een derde bijplaatsen, als symbool voor de Heilige Drieëenheid. De Drieëenheid was in die dagen nog betwist. Het is logisch dat Barbara het goed met Nikolaas kon vinden, want deze verdedigde ook de leer van de Drievuldigheid. De goedheiligman was ooit tijdens het concilie van Nicea zelfs zo geëmotioneerd geraakt dat hij Arius een klap had gegeven, omdat deze betoogde dat Christus nooit gelijk kon zijn aan de Vader, daar deze hem had geschapen!
Na zonder succes langdurig te zijn gefolterd met de zweep, werd Barbara uiteindelijk door haar vader met het zwaard omgebracht, naar men zegt in het jaar 306. In dit jaar legde de synode van Elvira in Spanje toevallig vast dat christenvrouwen niet met joden of heidenen mochten trouwen, wat blijkbaar in dit verhaal doorschemert.

Volgens een variant van het bovenstaande verhaal kreeg Barbara in haar toren onderricht van filosofen, redenaars en dichters. Dezen leerden haar zelf nadenken, waardoor ze tot de conclusie kwam dat de heidense godsdienst niet klopte, en ze bekeerde zich tot het christendom. En inderdaad, de synode van Elvira legde vast dat het aanbidden van heidense goden werd gestraft door excommunicatie. Maar natuurlijk is Barbara zelf aan haar toren direct te herkennen als de grote heidense godin par excellence, in de hele regio rond de Middellandse Zee en verder, diep in Azië, vereerd onder namen als Dea Syria, Tyche, Rhea en vele andere. Haar bekendste vormen in Turkije waren de Ephesische Diana of Artemis en de Phrygische Cybele. Ook werd Tyche vereerd in Myra, de stad waar Sinterklaas tot bisschop werd benoemd. De toren of polos die haar hoofd kroonde, symboliseerde haar functie als beschermster van de stad en de menselijke beschaving. In Libanon kijkt tegenwoordig Onze Lieve Vrouwe van Libanon uit over de zee; zij staat op haar toren, als herinnering aan de Dea Syria die ooit in een of andere vorm deel uitmaakte van elke godsdienst. Het was deze godin die in de bijbel Astarte wordt genoemd.

Wat Barbara’s geleerdheid en grote verstand betreft, is het misschien van betekenis dat vier december ook de dag was waarop Minerva en Athene werden geëerd. Net als deze godinnen was Barbara ook patrones van een grote keur aan ambachten en beroepen, zoals mijnwerkers, tunnelbouwers, dakbedekkers, metaalgieters, klokkengieters en klokken, smeden, vuurwerkfabrikanten en vele andere. Verder van soldaten (infanterie en artillerie), meisjes, torens en vestingen etc. Verder beschermt ze tegen vuur, stormen, de pest, onweer en koorts.

Maar waarom kreeg de Dea Syria nu de naam Sinte Barbara? Dat is te wijten aan de xenofobie van de voorgangers van het christendom, die al wie geen Griek of Romein was aanduidden met de verzamelnaam ‘barbar’, ofwel brabbelaar. De Grieken en Romeinen verstonden niets van wat deze mensen allemaal zeiden, en sommige van hun gebruiken vonden ze ook een beetje raar. Maar daarover ergens anders meer… De Berbers dragen vandaag nog steeds de naam waarmee de Romeinen naar de buitenstaanders verwezen. Hoewel zij nu ook steeds vaker de aandacht vestigen op de naam waarmee zij zichzelf aanduiden, namelijk Amazigh. Maar de Berbers waren niet de enige brabbelaars, want dat was iedereen. Natuurlijk ook de Barbaren die hier ooit binnen zijn gevallen. En Sinte Barbara, dat was dus de naam waaronder de grote godin van al deze volkeren in gekerstende vorm een christelijke heilige is geworden. Zo ging dat met al die goden en godinnen waar de mensen maar niet buiten konden, omdat er toch iemand moest zorgen voor regen, vruchtbaarheid en de gezondheid – en leuke feesten!
Het was natuurlijk al opgevallen dat volgens een versie Sinte Barbara net als Sinterklaas uit Turkije komt. Turkije is het land waar de Byzantijnse kerk ontstond, en het behoorde tot het Oost-Romeinse Rijk. De Romeinse en Turkse goden werden opgenomen in de christelijke godsdienst, en van daaruit verspreidden ze later via het West-Romeinse Rijk naar onze contreien, waar ze met de Germaanse goden en feesten werden geïdentificeerd.
Rapunsel werd opgesloten in een toren, maar werd toch gevonden door een mooie prins, die vanwege haar schone gezang verliefd op haar werd. Het omgekeerde gebeurde ook: de christelijke heiligen werden door de bewoners getransformeerd zodanig dat ze in hun volkcultuur pasten. Daardoor is het soms moeilijk om te bepalen wat nou Germaans is aan het sinterklaasfeest, en wat christelijk of Romeins. Een toren met daarin opgesloten een begeerde dame speelde in vele verhalen een rol. Doornroosje nam een kijkje in een toren, en sliep daar 100 jaar voor ze wakker werd gekust door een mooie prins. Een ander voorbeeld is het verhaal van Rapunsel, onder andere opgetekend door de gebroeders Grimm. Rapunsel werd vanwege een overtreding van haar vader door een boze tovenares opgesloten in een hoge toren zonder deuren, en met maar één venster. Zij verdreef de eenzaamheid met mooie gezangen, terwijl intussen haar haar groeide. Een mooie prins hoorde haar betoverende stem, ontdekte haar toren, en klom langs haar haren omhoog. Daar kwam natuurlijk een huwelijk van.

Ook is Sint Barbara de beschermheilige van de mijnbouwers. Ze werd in Zuid-Limburg geïmporteerd door mensen uit Oost-Europese landen, die door de opkomende mijnindustrie werden aangetrokken. Ze heet daar ook Sint Berb of Sint Babs. Op haar hoofd draagt ze geen toren, maar een mijnwerkerslamp! Dat is praktisch als je in de mijnbouw zit, maar is dat de reden om een lamp op het hoofd van een heilige te zetten? De oorzaak is misschien dat haar toren niet goed werd herkend, en werd geïnterpreteerd als een attribuut dat voor de mijnwerkers meer betekenis had. Maar dat is verder een kleinigheid. Sint Barbara voelt zich verder in een grot prima thuis.

Aanvankelijk werd Barbara door de mijnwerkers aangeroepen om ervoor te zorgen dat ze niet door een plotselinge ramp zouden worden getroffen. Al sinds de Middeleeuwen behoedde ze mensen voor onverwacht onheil, en dit kwam bij het werken in de mijnschachten heel gelegen. Zij was in die tijd een van de zestien Noodhelpers, die mensen tegen tegenspoed bewaarden. Barbara stond de mensen bij in hun laatste uur. Nu de mijnbouw niet meer bestaat, begint Sint Barbara hier uit het beeld te verdwijnen.

Barbara vluchtte weg voor haar vader, de bergen in. Zij werd uiteindelijk toch door haar vader onthoofd, maar toen hij de berg afdaalde, werd hij door de bliksem getroffen, en overleed. Dat herinnert aan een andere functie van Sinte Barbara, namelijk als weergodin en godin van onweer en bliksem. In deze functie werd de Iberische volksfiguur Andre Mari, of de Vrouwe van Amboto, met haar geassocieerd. Als zij zich op haar heilige dag in haar grot bevond, konden de mensen een mooie, vruchtbare zomer verwachten; was zij daar niet aanwezig, dan konden de mensen in het zomerseizoen verschrikkelijke stormen verwachten. In Brazilië is de godin Yansa (Oya), die de bliksem in de vorm van een dubbele bijl als attribuut heeft, heilig verklaard als Santa Barbara. Zij is daar ook beschermster van de militairen en het kruit.

Zo hier staat het vast wel tussen

Beantwoord door: mauddotcom [30 ]